Mapa powiązań dla redakcji, czyli kto z kim prowadzi interesy według KRS

To praca, która normalnie zajmuje dni przeglądania odpisów, a tu zajmuje minuty. Poniżej opisujemy, jak redakcje używają mapy przy tekstach o zamówieniach publicznych, spółkach komunalnych, sieciach firm i konfliktach interesów, oraz jak nie wyciągać z niej wniosków, których dane nie uzasadniają.

Wspólne spółki dwóch osób

Najczęstsze pytanie w pracy reportera brzmi: czy te dwie osoby coś łączy. Radny i wykonawca miejskich inwestycji, członek rady nadzorczej spółki państwowej i dostawca tej spółki, dwóch biznesmenów, którzy publicznie twierdzą, że się nie znają. Odpowiedź często leży w rejestrze, tylko trzeba wiedzieć, gdzie patrzeć.

Porównanie dwóch osób pokazuje wszystkie spółki, w których obie miały role, z rodzajem roli i okresem. Widzisz, że osoba X i osoba Y były wspólnikami spółki A w latach 2014 do 2019, a potem osoba Y weszła do zarządu spółki B, w której osoba X jest prokurentem. Bez porównania trzeba by przejrzeć pełne odpisy wszystkich spółek obu osób i ręcznie szukać przecięć. Funkcja wspólnych spółek jest dostępna już w planie Wywiad.

Mapa idzie dalej niż bezpośrednie przecięcia. Przy głębszym poziomie widać powiązania pośrednie: obie osoby nie mają wspólnej spółki, ale ich spółki mają wspólnego wspólnika albo tego samego członka zarządu. Takie powiązania osobowe bywają najciekawsze, bo nie widać ich na pierwszy rzut oka.

Historia ról w czasie

Dla tekstu liczy się nie tylko to, że ktoś zasiadał w zarządzie, ale kiedy. Czy był członkiem zarządu spółki w dniu, gdy wygrała przetarg? Czy wycofał się z udziałów tuż przed objęciem funkcji publicznej? Czy prokurę ustanowiono tydzień po zmianie władz miasta?

Historia ról pokazuje każdą funkcję z datą rozpoczęcia i zakończenia według wpisów w KRS, na osi czasu. Widać kolejność zdarzeń, zbieżności dat i przerwy. Trzeba przy tym pamiętać, że data wpisu w rejestrze może różnić się od daty faktycznego powołania albo zbycia udziałów, bo wpis następuje po złożeniu wniosku i jego rozpatrzeniu przez sąd rejestrowy. Przy tekście, w którym dzień ma znaczenie, potwierdź datę w dokumentach źródłowych.

Stan na wybrany dzień

W planie Analityk możesz ustawić stan mapy na konkretny dzień. Mapa pokazuje wtedy tylko te role i udziały, które według rejestru obowiązywały w tej dacie. To odpowiedź na pytanie, jak wyglądała sieć spółek w dniu podpisania umowy, ogłoszenia przetargu albo w dniu wyborów.

Na przykład spółka komunalna podpisała umowę z wykonawcą w marcu. Mapa wykonawcy na dzień podpisania pokazuje, że w jego radzie nadzorczej zasiadała wtedy osoba, która od stycznia była członkiem zarządu spółki komunalnej. Pół roku później ta osoba odeszła z rady wykonawcy, więc dzisiejszy odpis jej już nie pokazuje. Bez widoku na dzień ten fakt łatwo przeoczyć.

Eksport GraphML do narzędzi analizy sieci

Przy dużych tematach, na przykład analizie wszystkich wykonawców jednego urzędu albo sieci spółek z tym samym adresem rejestrowym, mapa w przeglądarce przestaje wystarczać. Redakcje danych i zespoły śledcze pracują wtedy w programach do analizy sieci, które liczą centralność węzłów, wykrywają skupiska i pozwalają łączyć dane z różnych źródeł.

W planie Analityk mapę eksportujesz do formatu GraphML, który czyta większość programów do analizy grafów. Plik zawiera węzły osób i spółek, krawędzie z rodzajem roli oraz daty od i do jako atrybuty, więc możesz filtrować sieć po czasie już w swoim narzędziu. Te same dane są dostępne w XLSX i CSV, jeśli wolisz pracować w arkuszu albo łączyć je z bazą zamówień publicznych. Plan obejmuje 200 eksportów w miesiącu.

Weryfikacja faktów u źródła

Mapa jest narzędziem do znajdowania tropów, a nie źródłem, które cytuje się w tekście. Dane pochodzą z jawnych rejestrów, ale każdy etap przetwarzania może wprowadzić błąd: literówkę w nazwisku we wpisie, dwie różne osoby o tym samym imieniu i nazwisku, opóźnienie publikacji. Dlatego każdy fakt, który trafia do publikacji, warto potwierdzić w dokumencie źródłowym.

W praktyce wygląda to tak:

1. Na mapie znajdujesz powiązanie, które wygląda na istotne dla tematu.
2. Pobierasz odpis aktualny albo pełny z KRS dla każdej spółki, której dotyczy ustalenie. Odpis pełny zawiera historię wpisów i to on rozstrzyga o datach.
3. Sprawdzasz, czy osoba w odpisie to ta sama osoba co w twoim temacie. Rejestr publiczny nie pokazuje wszystkich danych identyfikujących, więc tożsamość potwierdzasz innymi drogami, na przykład w dokumentach spółki w Repozytorium Dokumentów Finansowych albo bezpośrednio u bohatera tekstu.
4. Daty z rejestru zestawiasz z datami z innych źródeł: uchwał, umów, ogłoszeń o przetargach.
5. Przed publikacją dajesz osobom, których dotyczy ustalenie, możliwość odniesienia się do niego.

Jak samodzielnie czytać rejestr i jakie dokumenty o czym mówią, opisujemy w poradniku o tym, jak sprawdzić powiązania kapitałowe. Opis wszystkich źródeł i tego, jak często je odświeżamy, znajdziesz na stronie źródła danych.

Powiązanie w rejestrze to nie zarzut

To najważniejsza zasada pracy z mapą. Fakt, że dwie osoby zasiadały w tej samej spółce, mówi tylko tyle, że zasiadały. Nie mówi, że się znają, że współpracowały w złej wierze ani że jedna załatwiała drugiej korzyści. Wspólna spółka może być pozostałością po studenckim projekcie sprzed piętnastu lat, spółką rodzinną albo jednym z kilkudziesięciu podmiotów, w których profesjonalny członek rad nadzorczych zasiada zawodowo.

Kilka sytuacji, które często wyglądają podejrzanie, a mają zwyczajne wyjaśnienie:

• wspólny członek zarządu w wielu spółkach, który okazuje się zawodowym likwidatorem albo kuratorem,
• dziesiątki spółek pod jednym adresem, który jest biurem wirtualnym albo siedzibą biura rachunkowego,
• osoba z wieloma rolami, która jest pracownikiem kancelarii zakładającej spółki na zlecenie,
• zbieżność imienia i nazwiska osób, które nie mają ze sobą nic wspólnego.

Rzetelny tekst pokazuje powiązanie, jego kontekst i wyjaśnienia stron. Mapa pomaga zadać właściwe pytania, ale odpowiedzi musi przynieść praca reporterska.

Etyka i ostrożność w pracy z danymi osób

Dane w serwisie pochodzą wyłącznie z jawnych rejestrów: imię i nazwisko, rola, spółka, daty. Nie pokazujemy adresów zamieszkania, numerów PESEL, dat urodzenia ani telefonów. Osoby, których dotyczą profile, mogą złożyć wniosek o korektę albo sprzeciw, a my rozpatrujemy go według jawnych reguł opisanych na stronie korekta i sprzeciw.

Przy spółkach z KRS serwis pokazuje szacowaną wartość udziałów jako przedział, liczony z proporcji udziałów do kapitału własnego ze sprawozdania i mnożnika branżowego, z datą danych. To wskazówka, a nie wycena. W tekście nie warto jej podawać jako faktu ani jako miary zamożności osoby. Jeśli wartość udziałów ma znaczenie dla tematu, opieraj się na sprawozdaniach finansowych i opinii osoby, która potrafi je ocenić.

Twoje wyszukiwania i mapy są widoczne tylko na twoim koncie. Nie udostępniamy innym użytkownikom informacji o tym, kogo sprawdzałeś, i nie przekazujemy jej osobom, których dotyczą profile. Opis zabezpieczeń konta jest na stronie bezpieczeństwo.

Mapa w pracy całej redakcji

W redakcji temat rzadko prowadzi jedna osoba. Reporter znajduje trop, redakcja danych sprawdza go na większej próbie, redaktor prowadzący i prawnik oceniają, czy ustalenia są gotowe do publikacji. Każda z tych osób potrzebuje tego samego obrazu sieci, w tej samej wersji i z tą samą datą danych.

W planie Kancelaria pięciu użytkowników pracuje na wspólnych sprawach. Sprawa to teczka tematu: mapy, raporty, alerty i notatki zespołu w jednym miejscu, z historią czynności, która pokazuje, kto i kiedy sprawdził daną spółkę. Gdy temat wraca po kilku miesiącach, na przykład przy kolejnym przetargu tego samego urzędu, cały materiał jest pod ręką. Hurtowe sprawdzenie listy do 2 000 numerów NIP i KRS w jednym pliku przydaje się przy analizie wszystkich wykonawców jednej instytucji, a API na 5 000 zapytań w miesiącu pozwala redakcji danych podłączyć mapę do własnych narzędzi.

Alerty przy dłuższym temacie

Temat śledczy potrafi trwać miesiącami. W tym czasie bohaterowie zmieniają funkcje, zbywają udziały, zakładają nowe spółki. Alerty o zmianach w KRS informują o każdej zmianie w obserwowanych podmiotach. W planie Analityk obserwujesz do 250 podmiotów, a alert natychmiastowy przychodzi do godziny od publikacji w rejestrze. Czasem sama zmiana jest tematem, na przykład wycofanie się z zarządu tuż po pytaniach redakcji.

Który plan wybrać

Pojedynczy reporter, który sprawdza kilka osób w tygodniu, zwykle zaczyna od planu Wywiad za 199 zł netto miesięcznie albo 99 zł netto miesięcznie przy płatności rocznej. Ma w nim 100 map w miesiącu na dwa poziomy, wspólne spółki dwóch osób, historię ról i 20 raportów PDF. Do pracy z danymi, stanu na dzień, map do czterech poziomów i eksportu GraphML potrzebny jest plan Analityk za 599 zł netto miesięcznie albo 299 zł netto miesięcznie przy płatności rocznej. Redakcje, w których nad tematami pracuje kilka osób, wybierają plan Kancelaria z pięcioma użytkownikami i wspólnymi sprawami. Do każdej ceny doliczamy 23% VAT, a porównanie planów jest w zakładce cennik. Ogólny opis tego, jak działa nasza wywiadownia gospodarcza, znajdziesz na osobnej stronie.